NEDEN ÖLÜYORLAR! SUÇLU ETİL ALKOL (İSPİRTO) DEĞİL!


Bu makale 2020-10-23 20:23:00 eklenmiş ve 336 kez görüntülenmiştir.
Yaşar C. ALPAN

 

NEDEN ÖLÜYORLAR! SUÇLU ETİL ALKOL (İSPİRTO) DEĞİL!

Vehbi amca, çocukluğumun delikanlılığımın yaşadığım zamanın şahsına münhasır kişiliği. Zonguldak Erkek Sanat Okulu mezunu; duygusal, ince ruhlu ve aynı zamanda çok zeki bir kişilik.  Kimseye zararı olmayan alkolikti kendisi. Yanında hiçbir zaman içki şişesini eksik etmeyen halk filozofuydu. Bir arkadaşım sormuş “Vehbi sabah sabah erkenden içmeye başlamışsın” dediğinde verdiği yanıt “ayuk gezilmeya yahu, ayıp oluya” diyecek kadar da kıvrak zekalı. Şarap bulursa şarap, bulamadığı zamanlarda da ispirto içerdi Vehbi Amca. Şarap ne yazık ki onun en lüks içkisiydi. Hem çok ucuz hem de en ücra mahalle bakkalında bulunan ürün olan bu ispirto onun standart alkollü içeceğiydi. Peki Vehbi Amca uzun yıllar tükettiği bu ispirto neden onu sağlığından etmedi. Bildiğim kadarıyla uzun seneler yaşadı. Vehbi Amcanın milli içeceğini inceleyelim şimdi!

İSPİRTONUN DAYANILMAZ CAZİBESİ

Genç Cumhuriyetimizin ilk dönemlerinde kurulan Şeker Fabrikalarının yan üretimlerinden birisi de ispirtoydu. Çoğunlukla evlerin mutfaklarında bulunan ispirto ocaklarında ve gece aydınlatmalarında kullanılan ispirto lambalarında tüketilirdi. Bu nedenle en ücra yerleşim biriminde bulunan bakkallarda bile bulunmaktaydı. Temel tüketim maddesiydi ispirto. Türkiye’de şeker sanayi bünyesinde kurulu dört adet ispirto fabrikası bulunmaktadır. Bunlar Eskişehir, Erzurum, Malatya ve Turhal İspirto fabrikalarıdır. İspirto fabrikalarında melas içinde bulunan şekerin fermantasyonu sonucu ispirto (etil-alkol) üretimi yapılır. Yüksek derecelerde alkol içerdiğinden yanıcı ve zehirli bir maddedir. Bu yüzden renklendirilmiştir. İspirtoya kendine özgü menekşe moru rengini vermesi için permanganat eklenir. Burada amaç görsel olarak uyarıdır. Bu şekilde içecek olarak ve gıdalara katılmasını önlemek amaçlanır. İspirto değişik tarım ürünlerinden elde edilebilir (patates, üzüm, pancar…) Genellikle evlerde temizlik ve sanayide yakıt olarak kullanılır. İspirtoda amaç şeker pancarı melası içindeki şekerin fermantasyonu sonucu etil alkol elde etmektir. Etil alkol oranı, evlerde kullanılan ispirtolarda %75, mavi ispirtoda %90, kozmetik sanayi ispirtosunda ise %92 civarındadır. Tüketilmesinin en büyük sakıncası da etil alkol oranın yüksek olmasıdır. Vehbi Amca’nın o zamanlar içtiği ispirto şeker pancarı melasından elde edilen etil alkoldü. İçerisinde insan sağlığını etkileyen “metil alkol” oranı az olduğundan sağlığı etkilenmemişti. Artık evlerimizde ispirto ocakları yok, lambaları da yok. O nedenle de bu ürün bulunmuyor. Vehbi Amca’nın ispirto içtiği o zamanlarda büyük bir çoğunluk tarafından tüketildiğini bilmiyordum ama şimdi öğrenmiş olduk. Bu ispirto tüketimi o kadar yaygınmış ki “İnhisar Kuruluşu” ürettiği alkollü içkilerde çok büyük bir indirim yapmak zorunda kalmış.

Bir bakalım isterseniz vatandaşlarımız neden ispirto içmek zorunda kalmış;

İÇKİ YASAĞININ İLANI

Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra ilk iş olarak içkiyi yasakladı. Men-i Müskirat (içki Yasağı) yasası Meclis’e Trabzon Milletvekili Ali Şükrü Bey tarafından teklif edilmiş, yasa üzerinde yapılan görüşmeler sonrasında 14 Eylül 1920 tarihinde kabul edilmiştir. Bu kanunun oylamasına 145 milletvekili katılmış, bunlardan 3’ü geçersiz, 71’i kabul, 71’i ret oyu vermiştir. Ancak, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Hadımlı Vehbi Efendi yasanın kabulü cihetinde oy kullanmış, böylece kanun bir oy farkla kabul edilmiştir. Men’i Müskirat Yasası Türkiye Cumhuriyeti Meclisi’nin kabul ettiği yirmi ikinci kanundur. Bu yasayla her türlü içki üretimi, ithali satın alınması ve kullanılması yasak edilmiştir. Bu yasak ABD’de deki yasağın kısa bir zaman sonrasına denk düşer. Bu ağın müeyyidelere rağmen kaçak rakı imalatçıları zaman zaman rakı üretimine devam etmişlerdir.

(Şimdi yeniden düzenlenen ırmak rıhtımına yanaşan gemilerde çalışan gemicilere el altından Bartın’ın boğma rakısı satışı tavan yapmıştı. Bartınlı birçok aile bu kaçak rakı imalatından büyük paralar da kazanmıştı.)

Bu dönemi Hüseyin Rahmi Gürpınar, Heybeliada’daki evinde 1925 yılında yazdığı “Meyhanede Kadınlar” adlı risalesinde birçok boyutuyla dile getirmiştir. Gürpınar bu eserinde okuyucuyu Apostol’un yasak tanımaz meyhanesine sokup yasaklı anason kokusunu olanca çekiciliği ve estiriciliğiyle hissettirir. Hüseyin Rahmi Gürpınar o dönemi şöyle anlatır.

“...Hükümet bu yasağı koymakla içmeyi engellemek şöyle dursun, herkesi içmek için kışkırttı. İsteği artırdı. Bu yasaktan sonra içkiye rağbet yüz kat arttı. En pis zararlı rakılar üç, dört yüze satıldı. Bütün meyhanelerde küp dibi tortularına kadar bayat sermayeler sürüldü. Hiç kullanmayanlara hile iştah geldi. Her yerde yeniden imbikler ısmarlandı…”.

O yıllarda cumartesi geceleri şehir hatları vapurunda gençler için danslı gece eğlenceleri düzenlenirmiş. Buralarda daha çok ayranlı rakı içildiği söylenir. Ayranlı rakı, ayran rakının kokusunu az da olsa kestiği için tercih edilirmiş.

İÇKİ YASAĞI KALDIRILIYOR AMA ÇOK AĞIR VERGİLERLE FİYATLAR EL YAKIYOR!

9 Nisan 1924 Tarihinde neşredilen ve alkollü içkilerden alınan resmin dört katına çıkarılmasına dair 470 sayılı yasa, içki üretimi üzerindeki Düyunu Umumiye İdaresinin hukukunu tesis etmiş oldu. Alkollü içkilerden sağlanan gelirin bu idarece tahsiline devam edildi. 1 Haziran 1926 tarihinde yürürlüğe giren 22 Mart 1926 günlü ve 790 sayılı yasanın 30. maddesiyle 22 sayılı yasa tümünle yürürlükten kaldırılmış oldu. Her türlü ispirto ve ispirtolu içkileri devlet inhisarına bırakan bu yasa İnhisar İdaresi’ne iki yıl içinde ispirto üretim tesisleri kurma görevi vermişti.

ALKOLLÜ İÇECEKLERİN FİYATLARINDA ÇOK BÜYÜK İNDİRİM YAPILIYOR!

Recep Peker hükümeti, yalnız birikmiş olan ekonomik sorunlarla değil, savaş sırasında toplumun sosyal yaşamında açılmış yaralarla da uğraşmak ve bu yaraları iyileştirmek durumunda kalmıştır. Hiç şüphesiz ki bu yaralardan biri de toplumun belirli bir kesimini oluşturan “mavi ispirto müptelaları” idi.

Mavi ispirto kullanımını azaltmak ve halkın alkol alımını kolaylaştırmak, toplumun sağlığını koruyabilmek için 1942 yılında hafif alkollü içkilerin fiyatları ucuzlatılmış, rakı fiyatı ise sabit tutulmuştu. Ancak İkinci Dünya Savaşının topluma getirdiği ekonomik zorluklardan dolayı, toplumun belirli bir kesimi iyice yoksullaşmış ve bu yoksul kesiminin bir bölümü, rakıya uygulanan fiyat politikasından olumsuz yönde etkilenerek “mavi ispirto” içmeyi sürdürmüştü. Aksaray, Edirnekapı, Yedikule ve Yenikapı’da epeyce mavi ispirto bağımlısının olduğu belirtilir. Recep Peker hükümeti toplum sağlığını tehlikeli boyutlarda etkileyen bu duruma bir çare bulmak amacıyla rakı fiyatlarını da ucuzlattı.

MEYHANELERDEKİ 35’LİK RAKI’NIN TAKMA İSMİ “FAHRETTİN KERİM’İN İNDİRİME TEPKİSİ

Bu karar Yeşilay Cemiyeti’nin özellikle Ordinaryüs Profesör Doktor Fahrettin Kerim Gökay’ın büyük tepkisiyle karşılandı. Ayrıca, bu karar basında da büyük eleştirildi. Buna rağmen 15 Ocak 1947 tarihinde rakı fiyatları büyük bir oranda düşürüldü.

Refik Halid Karay, Akşam gazetesinde kaleme aldığı yazısında, kısaca rakı fiyatları sabit kalmalı fakat ağız tadıyla içilebilecek kalitede rakı üretilmelidir diyordu. “... Alkol kullanmanın üzerine yazılar yazmak, broşürler çıkarmak, konferanslar vermek, resimler asmak, vecizeler bulmak, alkolden halkı tiksindirme işine devam etmeliyiz. Öte yandan da alkollü içkilerin mümkün olduğu kadar temizliğine dikkat etmeli, ahaliye saf içki vermeliyiz. İçki aleyhindeki propagandayı taassup ve ifrat derecesine vardırıp da aksi tesir yapmasına meydan vermeyecek şekilde hızlandırmakla beraber temiz içki çıkarmak hususunda daha titiz davranmak, içki kadehlerinde ihtikar yapılmasını önlemek, hafif içkileri çoğaltıp ucuzlatmak lazımdır. İçki içme terbiyesini öğretmek de lüzumludur. İçkiyi değil sarhoşluğu ayıp saymak ve içki yasağı yahut içkiye ağır vergi koymaktansa sarhoşluğu yasak etmek, sarhoşluğa ağır ceza tayin etmek daha doğrudur, sanırım”.

ALKOLLÜ İÇECEKLERLE MÜCADELE

Yeşilay Kurumu, alkollü içkiler ve uyuşturucu maddelerin tüketimiyle mücadele amacıyla Dernekler Kanunu’na göre 2 Mart 1920 tarihinde Hilal-i Ahzar adıyla kurulmuştur. Kamuya yararlı bir dernek olarak kurulmuş olan Hilal’i Ahzar, daha sonra Yeşil Hilal, Yeşil Ay ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti adıyla mücadelesini sürdürmüştür. Cemiyetin ilk fahri başkanı Şeyhülislam Haydar zade İbrahim Efendi, birinci başkanı Dr. Hacı Emin Paşa ve ikinci başkanı da Dr. Mazhar Osman’dı.

Türkiye’de alkole karşı duruşlar çok eskilere uzanmaktadır. Ancak bu çabalar Ömer Besim Paşa’nın kimliğinde resmiyet kazanmaktadır. Cumhuriyetin ilk yıllarında, 1934 yılında içki düşmanı gazete çıkarılmaya başlanır. Genç bir ekip alkole ve diğer uyuşturuculara karşı mücadele vermektedir. Yeşilay bu mücadelenin öncülüğünü götürmüştür ülkemizde. Ancak uyguladığı yöntemlerin modern çağda değişen dinamikler üstünde ne ölçüde geçerli olduğu, hep bir tartışma konusudur. Alkol ve benzeri maddelere karşı olan hareketin ülkemizdeki en önemli simalarından birisi Fahrettin Kerim Gökay’dır. İki düşmanı gazeteyi de çıkaran Fahrettin Kerim Yeşilay’la bütünleşmiş bir isimdir. Ufak 35 cc’lik rakının piyasaya çıktığı günler Fahrettin Kerim’in mücadelesinin de en ateşli yıllarıdır. Küçük rakı ufak tefek olan Gökay’a benzetilerek meyhane müdavimlerince “Fahrettin Kerim “olarak adlandırılmıştır.

GELELİM GÜNÜMÜZDEKİ ALKOL ZEHİRLENMELERİNDEN ÖLÜMLERE

Türk Gıda Kodeksi Distile Alkollü İçkiler Tebliği (Tebliğ No: 2016/55)(1)   ve bu tebliğin EK-1’inde(2) Rakı İmalatında damıtılacak olan sumanın %35 oranında etil alkol bulunabileceği kabul edilmiştir. Böylelikle rakı üretimi yapacak firmalara kazançlarını artırması için kapı da aralanmış oluyor. Türk üzüm üreticisine vurulmuş en büyük darbedir bu karar. Yaş üzüm 2 ay, kuru üzüm 2 yıl ama üzümden elde edilen suma ise çok uzun süre mali değerini kaybetmez. Alkollü içki üreticileri daha ucuz olan tahıllardan etil alkol yoluna gitmişlerdi. Nasıl nişasta bazlı şeker üretici firmalar Türk Şeker Sanayiinin ve pancar üreticisinin canına ot tıkadılarsa, işte bu kararla üzüm üreticisi yok edilme aşamasına getirilmiştir.

Peki ne menem bir şey bu etil alkol. Gıda, Kozmetik ve Temizlik maddelerinin üretimindeki temel maddesidir. Etil Alkol(3)  üretimi çok sıkı denetim altında izlenir ve üretim prosesinin tamamı ilgili Kurumlarca takip edilir. Üretici Firmalar(4) bu kurallar doğrultusunda üretim yapar ve pazarlar. En son 1 Ekim 2020 tarih ve 31261 sayılı Yönetmelik(5) ile Etil Alkolün son tüketiciye ulaşması tamamen yasaklanmıştır. Son günlerde yaşanan “kaçak üretim alkollü içecekler yüzünden” ölenlerin ölüm nedeni ne yazık ki Etil Alkolle (ispirto) ilişkilendirilmiştir. Tüm üretim süreci ilgili Kurumlar tarafından takip edilen ve denetlenen etil alkol ’den ölümlerin olması ne yazık ki olanaksızdır. Ancak “üç harfliler” etil alkol bidonlarının içine metil alkol koymadılarsa tabi ki. Etil Alkol insan sağlığına zarar verecek maddeleri içinde barındırır. Ayrıca etil alkol günümüzde şeker pancarı melasından elde edilmez, daha ucuz olan buğday, arpa, mısır gibi tahıl ürünlerinden elde edilir. Çok uzun süre tüketildiğinde insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olacaktır ama aynı geçmişte yaşadığımız ispirto tüketiminde olduğu gibi öldürücü etkisi bulunmaz. Tüm Alkollü içeceklerin son tüketiciye ulaştığı noktadaki fiyatı çok yüksek olduğundan, tüketicinin büyük bit bölümü şu veya bu nedenle fiyatı ucuz olan etil alkol (ispirto) tüketmeye yönlendirmiştir. Ülkemizde sadece yıllık rakı üretimi 35 Milyon litredir. Kesin olmamakla birlikte 10 Milyon Litre etil alkol ’ün (ispirtonun) alkollü içki haline getirilerek tüketildiği bilinmektedir. Bu da sonucunda Alkollü İçecekler üzerindeki aşırı vergi yükünden dolayı; vergi kaybı yaşandığı bilinen bir gerçektir. Yılda yaklaşık olarak 50 Milyon Litre olması gereken rakı üretimi bu rakama ulaşamamaktadır.

Etil Alkolün yasaklanması bu ölümleri durduracak mıdır? Ne yazık ki hayır! Ülkemizde yaklaşık 20 Milyon (sosyal içici) alkol tüketenler ve ayrıca tedavi olması gereken yaklaşık 4 Milyon alkolizm hastalığına yakalanan vatandaşımız bulunmaktadır.  Alkollü içeceklerin fiyatları çok yüksek olduğundan ne yazık ki büyük bir çoğunluk alkollü içecek temin edemeyecektir. Etil Alkol ucuz alkollü içecek elde etmek için bir kaçış noktasıydı. Şimdi tamamen son tüketiciye ulaşması yasaklandı. Bu tüketici yazının ilk bölümlerinde belirttiğim gibi ne yazık ki yasa dışı olarak üretilmiş ve merdiven altında üretilmiş alkollü içecek temin etme yoluna gidecektir. Ya da şimdi olduğu gibi azımsanmayacak bir kitlenin yaptığını yapacaktır. Zincir marketlerden ucuza temin ettiği kolonyayı tüketecektir. İleriki günlerde vişneli, kavunlu, muzlu, elmalı, armutlu meyve kokularını içeren kolonyaları göreceksiniz.

Sosyal içicilik ve alkolizm bir sağlık sorunudur. Bu hastalığa yakalanan vatandaşlarımız yaşadıkları ekonomik (alım gücü) yapı nedeniyle mutlaka satın alma değeri düşük alkole yöneleceklerdir. Bu tamamen yasadışı üretim olan ve üretim prosesi bilinmeyen alkol olacak veya kolonya olacaktır. Yasadışı alkol üretiminden elde edilen alkollü içecekler ya çok büyük sağlık sorunlarına yol açacak; ya da gözleri para hırsı bürümüş alkol üreticilerinin insafına bırakılan alkolleri tüketerek yaşamlarından olacaklardır. Bu da toplum sağlığımızı temelden sarsacaktır.

Ne yapılmalı;

Cumhuriyetimizin ilk yıllarında uygulanan alkol yasağı da ve sonrasında uygulanan alkolün çok yüksek fiyatlarla satılması da sorunu çözmemiştir.  Bir taraftan alkollü içeceklerin fiyatlarının çok yüksek olması diğer taraftan ise etil alkol satışının son tüketiciye ulaşması engellenerek bir nevi yasak getirilmesi var olan sorunu daha da büyütecektir. En azından etil alkol yasağının geriye alınması ve satışı yapılan etil alkolün çok sıkı denetlenerek içeriğinin korunması gerekir. Etil alkol ilgili Kurumların denetimi altında satıldığında içeriği korunur! Eğer etil alkol (ispirto) öldürseydi “Vehbi Amca” ölürdü!

 

 

Yaşar C. ALPAN

 

 

(1)    https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/03/20170321-11.htm

(2)    https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/03/20170321-11-1.pdf 

(3)    https://www.tarimorman.gov.tr/TADB/Menu/23/Alkol-Ve-Alkollu-Ickiler-Daire-Baskanligi

(4)    https://www.tarimorman.gov.tr/TADB/Haber/76/Etil-Alkol-Ureticisi-Firmalar-Listesi

(5)    https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201001-5.htm

 

 

Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 ›