ENGELLİLERİN; ACIMASIZCA ENGELLENMESİ! (1)


Bu makale 2022-05-20 11:25:29 eklenmiş ve 309 kez görüntülenmiştir.
Yaşar Cengiz Alpan

 

Günlük yaşantımızın her alanında birlikte olduğumuz halde görmezden geldiklerimizdir onlar. Tüm yaşam alanlarımızda, caddelerimizde, sokaklarımızda, binalarımızda onların dezavantajlarını yok etmek için göstermelik tedbirler aldıklarımızdır onlar. Bir gün şu ya da bu şekilde engelli adayı olduğumuzu bildiğimiz halde; onlar için “mış” gibi yaptıklarımızdır onlar. Evet sözlerimin sivriliğini ve iticiliğini kabul ediyorum, ama bizler bunları sonuna kadar hak ediyoruz. Bu yazımın başlığını taşıyan yazılarım sürecek. Her yazımda engellilere acımasızca nasıl engellediğimizi anlatmaya gayret edeceğim. Her yazının ayrı konusu olacak. Bu yazımda ise “engellilerin istihdamını” ele alacağım.

Dünyada bir milyar engelli birey yaşıyor. Ülkemizde ise resmi engelli birey sayısı 1.559.222 ‘dir. Ancak resmi olmayan rakamlara göre %13 düzeyinde 9 milyon civarındadır. Bu bireylerin %27’si 0-21 yaş, %36’sı 22-49 yaş, %37’siyse 50-64 yaş arasındadır. 2002 yılından bu yana bu konuda sağlıklı bir istatistiki bir çalışma yapılmadığından belirttiğim sayılar tahminidir.

ENGELLİLERİN İSTİHDAMI:

Türkiye’de engelli bireylerin çalışma hayatında dezavantajlı konumunu hafifletmek amacıyla yapılmış düzenlemeler bulunuyor. İş Kanunu’na göre 50’den fazla çalışana sahip özel sektör işletmelerinin çalışanlarının en az %3’ünün engelli bir birey olması gerekiyor.

Kamu sektöründe ise engelli kontenjanı en az %4 olmalı. 2021 Haziran itibarıyla memur sayısı 4 milyon 834 bin 238. Engelli memurlara sağlanması gereken istihdam sayısı 193 bin 369 olmalıyken 2021 Ağustos ayı itibarıyla engelli memur sayısı 58 bin 520.

Ayrıca İŞKUR yayınladığı tablolarda kamuda ve özel şirketlerde çalıştırmakla yükümlü olunan engelli birey sayısını da paylaşıyor. Buna göre istihdamı zorunlu kontenjana dair tablolar incelendiğinde, en güncel hali ile 2021 Ağustos ayında 50 kişiden fazla ve az çalışanı olan kamu kuruluşlarında çalışan engelli birey sayısının 18 bin 949 olduğu görülebilir. Fakat, kamu kuruluşlarında istihdam edilmesi gereken engelli birey sayısının 19 bin 291 olması gerekiyor. 2018’den itibaren kamuda çalışan engelli sayısı çalışması gereken sayının oldukça altında.

2021 Ağustos ayında özel sektörlerde 50 kişiden fazla ve az çalışanı olan kamu kuruluşlarında çalışan engelli birey sayısı ise 100 bin 428. Özel sektörde istihdam edilmesi gereken engelli birey sayısının 107 bin 246 olması gerekiyor. 2015’ten 2021 Ağustos'a dek özel sektörde aktif olarak çalışan engelli birey sayısı çalışması gereken engelli birey sayısının önüne hiç geçmemiş.

Öte yandan Türkiye’de 2021 yılı ağustos ayı çerçevesinde özel kuruluşlarda 21 bin 17 kontenjan açık durumda. Kamu kuruluşlarında ise 4 bin 112 açık kontenjan bulunuyor. 2015'ten 2020'ye senelerin yıl sonları verileri incelendiğinde özel sektörde en yüksek engelli kontenjan açığı olan sene 23 bini aşkın açık kontenjanla 2017 yılını görmek mümkün.

Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştiren engelli işçi sayısı, ağırlıklı olarak özel sektörde olmak üzere 2011 yılına kadar büyük sayılara ulaştı. 2003 yılında kamu ve özel sektörde işe yerleştirilen işçi sayısı 12.481’ken 2011’de bu sayı 38.349’a kadar çıktı. Ancak bu tarihten itibaren engelli işçiler için sağlanan istihdam oranları önemli ölçüde azaldı. 2016 yılında istihdam edilen engelli işçi sayısı 15 bin 31’e kadar düştü.

Kamu kurumlarında ve özel sektörde engelli kotasından işe yerleştirilenler 2021 yılı ağustos ayı itibari ile kamuda 284, özel sektörde ise 5.937 olmak üzere toplam 6.221 engelli birey işe yerleştirildi. 2015 yılında işe yerleşen engelli birey sayısı 20 bin 455 iken bu sayı 2020 yılında 8 bin 853'e kadar düştü.

Kamuda bile engelli kişi çalıştırma kontenjanı doldurulmamaktadır. Hem kamuda hem de özel sektörde engelli çalıştırma zorunluluğu yasayla sağlanmış olmasına rağmen; çalıştırmayanlara uygulanan idari para cezasının caydırıcı olmaması nedeniyle engelli istihdamı istenilen seviyelere gelmemektedir.

Gerçekten engelli istihdamı konusunda iyi niyetli isek, çalıştırmayanlara uygulanan idari para ceza miktarının caydırıcı olması gerekir. ( Engelli çalıştırılmasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilen işveren hakkında 4857 sayılı İş Kanunu 101.maddesi gereği çalıştırılmayan her özürlü-eski hükümlü ve her ay için 2009 yılında 1.519 TL idari para cezası uygulanmaktadır. )  Toplumun tüm kesimlerinin bu konuda kanun koyuculara baskı yapmalı.

Eğer engelli istihdamı konusunda iyi niyetli isek öncelikle yasal zorunluluk olan kontenjanın ilk önce kamuda doldurulması, sonrasında özel sektör için de idari para cezasının caydırıcı olmasını sağlamamız gerekiyor. Tabii ki samimiysek.

Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 ›